Η ΔΗΜΟΓΕΡΟΝΤΙΑ ΤΗΣ ΣΥΜΗΣ - ΙΙ

πτυχές από τη διοικητική δράση και αντίδρασή της (1895-1900)

 

Κείμενο-Αφήγηση: Νίκος Χατζηνικήτας

 

 

 Πατήστε εδώ για την αφήγηση - Μπορείτε και να το αποθηκεύσετε.

     (εφ. ΠΡΟΟΔΟΣ, 17-6-2001)

 

Με το υπ. διεκπ. 424 (15-5-1896, 33 και 34) έγγραφο της Δημογεροντίας προς την Αυτού Ενδοξότητα τον Καϊμακάμη Σύμης, Μαγμούτ Βέην βεβαιώνουν τη λήψη του υπαριθ. 14 της 30ης Απριλίου 1896 εγγράφου της υ. Εξοχότητας. Παράλληλα τον πληροφορούν ότι, πριν από την επιστροφή Των καταλόγων, τους είχαν θέσει υπόψη του Δημογεροντικού Συμβουλίου, δίνοντας ταυτόχρονα την συγκατάθεσή του για την επιστροφή των καταλόγων.

Η Δημογεροντία επιστρέφει ξανά τους καταλόγους, γιατί Θεωρεί "ωφέλιμον και αναγκαίαν" την εκλογή των μελών των Συμβουλίων σύμφωνα με την Υψ.. εγκύκλιο και φροντίζει να αποδυναμώσει την παρατήρηση του Υποδιοικητή, ότι η προηγούμενη έκθεσή τους δεν ήταν υπογεγραμμένη από το Δημογεροντικό Συμβούλιο, παρά μόνο από τους Δημογέροντες και τον Γραμματέα: "...τα τοιαύτα έγγραφα ούτω πάντοτε υπογράφονται, ουδέποτε δε συνυπογράφουν οι Δημογεροντικοί Σύμβουλοι" σημειώνουν οι Δημογέροντες Ν. Κλαδάκης και Μιχ. Βενιαμίν.

Επανέρχονται ξανά με άναφορά τους στην Αυτού Εξοχότητα Γενικό Διοικητή των νήσων του Αιγαίου Αβεδδίν Πασάν (αριθ. Διεκ. 463, 31 Μαΐου 1896) για να του θυμίσουν ότι η Υποδιοίκηση δεν προέβη ακόμη σε εκλογή των μελών του Διοικητικού και Δικαστικού Συμβουλίου και δεν έχει συντάξει τους σχετικού καταλόγους (μασματάδες) σύμφωνα με την Υψ. εγκύκλιο του Σ. Υπουργείου Εσωτερικών.

Η αναφορά στέκεται ανάμεσα στα πλεονεκτήματα, από μιαν τέτοια απόφαση, τα οποία "τυγχάνουν ουδέν ήττον λίαν ευεργετικά και δια τον λαόν της νήσου ημών, όστις ενθέρμως ποθεί και εύχεται να τύχει των εξ αυτών ωφελημάτων". Δε διστάζει να κάμει αναφορά στα αισθήματα του "λαού και τις φιλολαϊκές διαθέσεις" του τρισεβάστου ημών Ανακτος και να τα συνδυάσει εύστοχα με τα εξυγιαντικά μέτρα της Υπουργικής εγκυκλίου.

Αυτό, προφανώς, γίνεται για να ασκήσουν ψυχολογική πίεση και να ταρακουνήσουν ή να απειλήσουν την τοπική εξουσία και την άμεσα Προϊσταμένη της αρχή σε μια κρίσιμη καμπή της ιστορικής πορείας της Τουρκίας και να επιτύχουν την ποθητή αλλαγή των μελών των συμβουλίων, επιβάλλοντας χρηστή διοίκηση και πνεύμα δικαιοσύνης.

Ο άλλος δρόμος, ο καταγγελτικός και συνάμα αποδεικτικός διαπιστώνεται συχνά ότι είναι αποτελεσματικός. Επιδιώκει, λοιπόν, να αποδείξει ότι οι διαταγές των ανωτέρων δεν υλοποιούνται από τους κατώτερους. Με τηλεγράφημα προς την αυτού Εξοχότητα τον Υπουργόν των Εσωτερικών (18 Ιουνίου 1896, σελ. 41 και 42) καταγγέλλει τα συμβαίνοντα και παρακαλεί να διατάξει την άμεση εφαρμογή της εγκυκλίου.

Στέλλει, επίσης, αντίγραφα από τις επιστολές σε άλλες αρχές (αριθ. 468, 469, 470 και 471,) με το αγγλικό ατμόπλοιο Edith, όπως καταγράψει σε υστερόγραφο πάνω στο αντίγραφο του τηλεγραφήματος που εσωκλείει στον ταχυδρομικό φάκελο) επειδή, όπως λέει στο τηλεγράφημα, φοβάται ότι το έγγραφο χάθηκε: "Υποπτεύοντες ότι παρέπεσεν η ανωτέρω ημών επιστολή ην σας απηυθύναμε..." Αλήθεια πόσο ενδιαφέροντα και πόσο επίκαιρα φαντάζουν αυτά που έγιναν πριν από έναν περίπου αιώνα!

Λίγες μέρες αργότερα η Δημογεροντία καταφεύγει στην Αυτού Ενδοξότητα τον αναπληρωτή του Εξοχοτάτου Γενικού Διοικητού της Νομαρχίας Αιγαίου... Εις Ρόδον, για να επιτύχει αντικατάσταση όλων των μελλών των συγκεκριμένων Διοικητικών Συμβουλίων, καταγγέλλοντας την Τοπική Υποδιοίκηση.

"Ή αναβολή αύτη, γράφει, έχει σκοπόν μόνον το να διατηρήσει και πάλιν τα αρχαία μέλη ευνοούμενα εναντίον των ρητών διατάξεων της υψ. εγκυκλίου και εναντίον των ευχών του λαού τη Σύμης, επιμένοντας να απολαύσει των εκ της υψ. εγκυκλίου ευεργετημάτων (495/ 22 - Ιουνίου 1896, σελ. 43). Θρίαμβος του διοικητικού ετσιθελισμού και της προκλητικής σκοπιμότητας.

Η εμμονή στη συνέχιση της διεκδίκησης της αλλαγής των μελών των γνωστών συμβουλίων δεν αφήνεται να κοιμάται στα συρτάρια του Καϊμακάμη αλλά την ξυπνά η εγρήγορση των Δημογερόντων, για να απελευθερώσει το λαό από την επίδραση των κλειστών κυκλωμάτων, που φαίνεται να επηρέαζαν αρνητικά την επιχειρηματική δραστηριότητα και την κοινωνική ζωή του νησιού, εμποδίζοντας έμμεσα την ανάπτυξή του.

Έτσι στις 3 Αυγούστου 1896 (σελ. 47) με το αριθ. διεκπ. 568 έγγραφο επιστολή - έκθεση προ την Αυτού Εξοχόητα Γενικόν Διοικητήν της Νομαρχίας Αιγαίου Αββεδίν Πασάν παρατηρεί ότι "η ενταύθα Υποδιοίκηση εισέτι δεν προέβη εις την εκλογή προς αντικατάστασιν του διοικητικού και δικαστικού συμβουλίου Σύμης, αν και εξάμηνον ήδη παρήλθεν από της εποχής καθ΄ ήν αύτη ενεργείται".

Σκοπός της αναβολής είναι, όπως διαπιστώνει και γράψει η Δημογεροντία, να διατηρήσει τα αρχαία μέλη (τα παλαιά θα λέγαμε σήμερα) στη θέση τους. Το αποτέλεσμα, όμως, από αυτήν την αναβολή είναι τα ευνοούμενα μέλη "αποθρασυνθέντανα θεωρώσι εαυτά προνομιούχα και ακλόνητα εν ταις παρ΄ αυτών παρανόμως κατειλειμμέναις θέσεσι και παρά της ομοθύμου μάλιστα κατ΄ αυτών επικλήσεως της εφαρμογής του νόμου, αφέθησαν ήδη πλέον ή άλλοτε αχαλινώτως εις κορεσμόν των παθών αυτών εν αυτή η εκπληρώσει των δικαστικών καθηκόντων και τον προτρέπει να προχωρήσει στην αντικατάσταση (Αριθ. Διεκπεραιώσεως επιστολής έκθεσης 5691 3-8-1896 σλιδ. 50 και 56).

Η γλυκιά και αυστηρή γλώσσα και το διπλωματικά και επιχειρηματολογικό ύφος στην αλληλογραφία με τον κατακτητή και σε θέματα ιδιαίτερης ευαισθησίας για τους κατοίκους φαίνεται ότι αύξανε τη συγκομιδή, γι΄ αυτό και τα είχαν σε συνεχή χρήση.

Οι Συμιακοί, λαός που κατοικεί σε νησί άγονο, από πολύ ενωρίς ασχολήθηκε με εξωστεριανά επαγγέλματα. Η ναυτιλία, η σπογγαλιεία, το εμπόριο ήσαν πάντα οι βασικοί κλάδοι της τοπικής οικονομίας. Οι κλάδοι αυτοί ανέδειξαν η Σύμη σε οικονομικό παράγοντα της περιοχής και τροφοδότησαν τον πολιτισμό τους.

Η σπογγαλιεία, ένας από τους τρεις κλάδους τον περασμένο αιώνα, παρά τους κινδύνους που επιφύλασσε στους εργαζόμενους, πρόσφερε εργασία στους άνεργους και ανειδίκευτους ναυτικούς και ψωμί στις οικογένειές τους. Οι μεγάλοι κίνδυνοι για τους δύτες, όπως θάνατοι, παράλυση, παρουσιάστηκαν με τη χρήση των σκάφανδρων.

Στατιστική των σπογγαλιευτικών πλοιαρίων της νήσου Σύμης από το 1858 ως το 1900 ανεβάζει τον αριθμό αντίστοιχα σε 195 (1858) και 213 πλοία το (1900). Ενδιάμεσα, κατά το 1898, εμφανίζεται να διατηρεί σε ετοιμότητα 354 σπογγαλιευτικά σκάφη. Το γιατί μειώθηκαν μέσα στα επόμενα δύο χρόνια κατά 141 είναι ένα ερώτημα, στο οποίο ίσως θα μπορέσει να δώσει απάντηση η μελλοντική έρευνα.

Τα σπογγαλιευτικά νησιά των νότιων Σποράδων Σύμη, Κάλυμνος και Χάλκη απασχολούσαν πολλές εκατοντάδες άτομα για πλήρωμα (Κυβερνήτες και κουπάδες) και δύτες παντός τρόπου (γυμνούς, μηχανής, σπογγαλιείς με καμάκι και με γάγγαμο=καγκόβα). Ήσαν μισθωτοί ή με ξεκοπή και πολύ σπάνια με μερίδιο. Το προϊόν της δουλειάς τους κρατούσε σε λειτουργία "τη μόνη βιομηχανία των κατοίκων των νήσων τούτων". Τις επαγγελματικές τους σχέσεις ρύθμιζαν τα τοπικά σπογγαλιευτικά έθιμα.

Για τις αναφυόμενες σπογγαλιευτικές διαφορές επενέβαιναν πριν το 1869 η Δημαρχία και τα δημοτικά Συμβούλια κάθε νησιού, γιατί είχαν πλήρη αυτονομία και αυτοδιοίκηση. Τους αναγνωριζόταν "η άσκηση διοικητικής, οικονομικής, δικαστικής, λιμενικής, αστυνομικής και εκτελεστικής εξουσίας" (Κανονισμός αριθ. 488). Οι Δήμαρχοι λοιπόν με τα δημοτικά Συμβούλια δίκαζαν και απεφάσιζαν για κάθε διαφορά και εφάρμοζαν τις αποφάσεις τους.

Από του 1869 και ύστερα, Τότε που καταργήθηκε η αυτονομία και η αυτοδιοίκηση στα νησιά, η Δημογεροντία απαρτιζόμενη από δύο Δημογέροντες μαζί με το Δημογεροντικό Συμβούλιο και ενός ή δύο Γραμματέων ανέλαβαν τις σπογγαλιευτικές υποθέσεις. Η Δημογεροντία σύνταξε και εφάρμοζε από την 8-9-1899 ένα κανονισμό με τον τίτλον "Δικαιώματα και καθήκοντα της νήσου Σύμης προς την σπογγαλιείαν".

Σύμφωνα με τον κανονισμό συντάσσει κάθε είδους συμβόλαιο, σχετικό με την σπογγαλιεία, περιγράφει και ξεκαθαρίζει τα μέτρα για την ομαλή πορεία της. Ο κανονισμός συχνά αναφέρεται στο σεβασμό των σπογγαλιευτικών εθίμων (με τα οποία είχε προηγούμενα ασχοληθεί το Δημογεροντικό Συμβούλιο) για τη λύση των διαφορών. Η προαγωγή της σπογγαλιείας τούς απασχολεί ιδιαίτερα. Την ενίσχυσή της βλέπουν να περνά και μέσα από ένα ειδικό νόμο ο οποίος να περιγράφει τα σπογγαλιευτικά έθιμα και τις διάφορες περιπτώσεις με λεπτομέρεια προφανώς για να μη υπάρξουν κενά και αμφισβητήσεις.

Και κλείνω με την ακόλουθη χαρακτηριστική παράγραφο. "Εν τούτοις σπανίως εν Σύμη οι ενδιαφερόμενοι προσφεύγουν εις αγωγάς δια σπογγαλιευτικάς διαφοράς ενώπιον του Πρωτοδικείου, προτιμώντες την οπωσδήποτε εξομάλυνση αυτών δια της Δημογεροντίας προς αποφυγήν δαπανών και απωλείας χρόνου, και διότι ως επί το πλείστον ήκιστα προστατεύονται τα σπογγαλιευτικά συμφέροντα εν επειγούσαις μάλιστα περιστάσεσι δια ης δικαστικής Οδού" (Κανονισμός αριθ. 488/8-9-1899, σελ. αντ. 162, για Τα "Δικαιώματα και καθήκοντα της Δημογεροντίας της νήσου Σύμης προς την σπογγαλιείαν")

Βιβλιογραφία:

α) Αντίγραφα επιστολών Και εκθέσεων Δημογεροντίας Σύμης, 1895-1990.

β) Τα Συμαϊκά (Σύγγραμμα Περιοδικόν).

γ) Η Νήσος Σύμη (πραγματεία) Μ. Γρηγοροπούλου και

δ) Ιστορία Του Ελληνικού Έθνους (Εκδοτικής Αθηνών Α.Ε.)

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

Σύντομο βιογραφικό σηνείωμα: Ο Νίκος Α. Χατζηνικήτας αποφοίτησε από το Ιωαννίδειο Δημοτικό Σχολείο το Πανορμίτειο  6/ξιο Γυαμνάσιο της ιδιαίτερης πατρίδας του Σύμης και από  την Παιδαγωγική Ακαδημία Ρόδου.Μετά το στρατό υπηρέτησε στο σχολείο της Ροδια-κής υπαίθρου και της πόλης. Ανέπτυξε πλούσια εκπαιδευτική, συνδικαλιστική και κοινωνική δράση ως Διευθυντής σχολείων και ως πρόεδρος και μέλος κλαδικών συλλόγων και κοινωνικών λειτουργιών.Το 1982 διορίστηκε προσωρινός Διευθυντής το κέντρου παιδικής Μέριμνας Αρρένων Ρόδου(Ορφανοτροφείου), με παράλληλε διευθυντικά καθήκοντα στην διεύθυνση πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης του Νομού Δωδεκανήσου. Το 1984, ύστερα από επιλογή διορίστηκε προϊστάμενος στη ν ίδια διεύθυνση.

        

       Η κάλπη τον ανέδειξε, για δύο συναπτές τετραετίες, μέλος του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Ροδίων(1986 και 1990).Δραστηριοποίηθηκε στη θέση του Γραμματέα του Δ.Σ. και για πέντε χρόνια στη θέση του αντιδημάρχου. Επί της προεδρίας του στον Πολιτιστικό Οργανισμό του Δήμου Ροδίων ιδρύθηκε το Δημοτικό Ωδείο, αναβίωσαν οι γιορτές των Ανθεστηρίων κτλ. Υπήρξε πρόεδρος του Δ.Σ. πινακοθήκης, του ΚΑΠΗ και μετείχε ως πρόεδρος ή μέλος σε πολλές επιτροπές, όπως Παιδείας, Αθλητισμού και Ειρήνης, Απονομής Τιμητικών Διακρίσεων κτλ. Διορίστηκε μετακλητός Έπαρχος (1993-95) στην Επαρχία Καρπάθου και μετά τη λήξη της θητεία του ασχολήθηκε με την οργάνωση και λειτουργία του Κέντρου Επαγγελματικής Κατάρτισης του Δήμου Ροδίων «Γ.ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ»

 

      Από τη συνεργασία του με την τοπική εφημερίδα <<ΠΡΟΟΔΟΣ>>  προέκυψαν τα βιβλία οι << ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ >> και οι <<ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΠΑΛΜΟΙ>> και από τη θητεία του στο Δ.Σ. του Κ.Α.Π.Η. <<Οι Γεροί της Τρίτης Ηλικίας>>.