Να κηρυχθεί παγκόσμιο μνημείο πολιτισμού για να σωθεί

Ο ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΜΗΣ

ηχεί έντονα η σάλπιγγα της ασυμμετρίας και της ασυδοσίας

 

 

 

Κείμενο-Αφήγηση: Νίκος Χατζηνικήτας

 

 

 

Πατήστε εδώ-Μπορείτε και να το αποθηκεύσετε.

    (εφ. ΠΡΟΟΔΟΣ, 24-6-2001)

 

 H Σύμη είναι ο οικισμός στον οποίο σίγουρα αγκυροβολεί το αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον η ιστορία ακόμη και η κοινωνιολογία. Τον ακούμπησε ελαφρά η φθορά, η καταστροφή και η παραποίηση των αρχιτεκτονικών στοιχείων, γιατί τον οικισμό προστάτευσαν η φτώχεια και η μετανάστευση. Οι καταστάσεις αυτές έφαγαν το μεγαλύτερα μέρος του πληθυσμού, "θα φύγω μανούλα μου μην κλάψεις για μένα η μοίρα το γράφει μακριά σου να ζω". Οι μορφωμένοι έβαλαν πλώρη γι΄ άλλους τόπους αφήνοντας το λαό χωρίς πνευματική και φυσική ηγεσία. Όσοι έμειναν στο νησί κράτησαν ανέπαφα τα πολεοδομικά και αρχιτεκτονικά στοιχεία από ανέχεια και όχι από εσωτερική καλλιέργεια ή διοικητική επιβολή.

Απ΄ όλα τα στόματα ψελλίζεται τα τελευταία χρόνια η σημασία του και τονίζεται το ιδιαίτερο ενδιαφέρον όλων για τη διατήρηση του παραδοσιακού οικισμού της Σύμης. Έχει κηρυχθεί διατηρητέος ο οικισμός και προστατεύεται από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Και η ανακήρυξη δεν έγινε τυχαία. Εκτιμήθηκε και αξιολογήθηκε το σύνολο της κατάστασης και ένα - ένα τα αρχιτεκτονικά και πολεοδομικά του στοιχεία. Η δουλειά του ανώνυμου κτίστη, του πετρά, του μαρμαρά, του σιδερά, του ξυλουργού και του μπογιατζή που τηρούσαν με σεβασμό την παράδοση, δίνοντας πλαστική μορφή στις κατασκευές, κρίθηκε ότι έπρεπε να επιζήσουν.

Οι τεχνίτες εκφράζοντας την ομορφιά της ψυχής τους, συνέχιζαν την αρχιτεκτονική παράδοση με την πίστη και την ψυχική δύναμη ιεραπόστολου και η γνώμη τους στα προβλήματα της κατασκευής ήταν καταλυτική και ανυποχώρητη. Η ασχήμια βρισκόταν μακριά από το μαλά, το αμόνι τη σμίλη, τη χτενιά, το πριόνι, το ρόκανο και το πινέλο. Ό,τι υπάρχει σήμερα είναι κατακτήσεις του βιοπαλαιστή, του απλού δημότη - πολίτη, του φτωχού, του "εχούμενου" και δημιουργία του ανώνυμου Συμιακού τεχνίτη. Είναι ζεστή, ευαίσθητη και ζωντανή η αρχιτεκτονική των μικρών, των ταπεινών, είναι αληθινά βήματα ιδιαίτερου νησιώτικου πολιτισμού με εθνική ακτινοβολία και σημασία.

Ποτέ δεν ξεχνούν και κάποια στοιχεία από την ελληνική παράδοση. Τα βλέπουμε να στολίζουν τους τοίχους μερικών σπιτιών (στεφάνη, γείσο, κτλ.). Μήπως η ριχτή σκέπαση και το κεραμίδι δεν στόλιζε κτήρια της ελληνιστικής εποχής; Τα στενά πλακόστρωτα δρομάκια, οι πλακοστρωμένες μικρές πλατείες, οι πέτρινες σκάλες, οι πέτρινοι λαμπάδες σε πόρτες και παράθυρα, τα πέτρινα ή μαρμάρινα φουρούσια, δεν συμπληρώνουν την ομορφιά των κτηρίων και της πόλης και μαζί με το λαμπερό φως του Αιγαίου δεν επηρεάζουν την ψυχική δομή και δεν εκφράζουν την αισθητική αντίληψη του Συμιακού; Δεν βοηθούν σωστά τη λειτουργία της πόλης και την ποιότητα της ζωής;

Λογικά οι αρμόδιοι θα ΄πρεπε να αγνοήσουν την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, που δημιουργεί πιέσεις και στηρίζει συμφέροντα και, με το όραμα να δουν την οικιστική ανάπτυξη να περνά μέσα από έναν αυστηρό και όχι χαριστικό έλεγχο, να επιδιώξουν να κηρυχθεί παγκόσμιο μνημείο πολιτιστικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Η απόφαση, αν ποτέ ληφθεί, θα σημάνει τη δημιουργία ενός πλαισίου με καθήκοντα και υποχρεώσεις στις οποίες οφείλουν να ανταποκριθούν όλοι. Ταυτόχρονα θα προκαλέσει και προβολή μιας ελπιδοφόρας προοπτικής για τους κατοίκους του νησιού (αειφόρος ανάπτυξη).

Πριν μερικές δεκαετίες η ιστορία και ο πολιτισμός, εφόσον είχαν αναφορά την αρχαία εποχή, μπορούσαν να κινητοποιήσουν την ευαισθησία του λαού. Οι έννοιες της ιστορίας και του πολιτισμού για τη συγκεκριμένη εποχή θεωρούνται δίδυμα αδέλφια, τα οποία έβρισκαν δικαιολογημένα την προστασία του κράτους και του πολίτη.

Σήμερα. οι αναθεωρημένες αντιλήψεις για την πολιτισμική μας κληρονομιά επεκτείνουν την προστασία και στην αρχιτεκτονική, γιατί έχει υιοθετηθεί η άποψη, ότι όλες οι πράξεις και οι ενέργειες του ανθρώπου που είναι αποτυπωμένες στο χώρο αποτελούν συνολικά την ιστορία κάθε τόπου. Ιστορία, λοιπόν, δεν είναι μόνο, ότι έχει διαδραματιστεί στο χώρο της μάχης, στο πεδίο και το περιβάλλον όπου εκτυλίχθηκε.

Ο οικισμός της Σύμης ανακλά ένα θετικό στοιχείο πολύ σημαντικό. Εξακολουθεί και σήμερα να ΄ναι ζωντανός, να δίνει πληροφορίες και να προσφέρει γνώσεις για την οργάνωση του πολεοδομικού χώρου και των αρχιτεκτονικών σχεδίων του σπιτιού του νησιού, να προκαλεί νύξεις για τα καθοδηγητικά πρότυπα και τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που τα δημιούργησαν. Εδώ παρατηρεί και μαθαίνει κανείς πολλά και βιώνει ακόμη περισσότερα. Και το παράδειγμα, που αναβλύζει, οπωσδήποτε τον καθοδηγεί ωφέλιμα και του συμπαραστέκεται.

Η ζωή υπάρχει, δημιουργεί, προχωρεί και είναι η δύναμη που τον κρατά στη ζωή και τον διατηρεί. Έχει μπει στο ρυθμό της σύγχρονης οικονομικής ροής και ο οικισμός αγωνιά για τις εξελίξεις. Επιθυμεί να κρατήσει μέσα στην κοίτη του ίδιου ποταμού αναλλοίωτη την πολεοδομική και αρχιτεκτονική συνέχεια και προσπαθεί η οικοδομική δραστηριότητα να μην αποκλίνει από την παραδοσιακή αντίληψη για τη μορφή, την κλίμακα της πόλης και το σεβασμό του περιβάλλοντος.

Ολόκληρος ο οικισμός της Σύμης με τα αρχιτεκτονικά και τα πολεοδομικά του στοιχεία έχει περάσει στην ιστορία και η ιδιαιτερότητά του έχει καθιερωθεί στη συνείδηση μεγάλου τμήματος του ντόπιου πληθυσμού, του περίεργου ξένου και του απαιτητικού επισκέπτη. Ενώ ταυτόχρονα οι καιροσκόποι και οι επιτήδειοι ασυδοτούν ανενόχλητοι και ατιμώρητοι. Παραποιούν τα οικιστικά μεγέθη και μπερδεύονται με δεξιοτεχνία στο γρήγορο ρυθμό του πλουτισμού και στην ξέφρενη και προκλητική επίδειξη, αδιαφορώντας για όλους και για όλα.

Ξέρουν πολύ καλά, όπως και οι υποστηρικτές τους, ότι με κάποια οικονομικά ή πολιτικά ανταλλάγματα ξεμπερδεύουν. Τα πόδια τους δεν αγγίζουν τη γη από χαρά και περηφάνια και, παρακολουθώντας τις εξελίξεις, σφυρίζουν αδιάφορα και προκλητικά. Δικαιολογημένα νιώθουν έτσι. Αφού κερδίζουν αρκετά και χάνουν ελάχιστα, γιατί να μην είναι ευχαριστημένοι και χαρούμενοι; Η περιουσία τους διαστέλλεται και τα έσοδά τους αυξάνονται πάντα σε βάρος των πολλών και του δημοσίου.

Η πορεία του στο μέλλον αλλά και ο ρόλος του οικισμού έχει προδιαγραφεί από τις πρακτικές των τελευταίων χρόνων και από τη δομή της σημερινής οικονομίας του νησιού. Η σύγχρονη βιομηχανία του τουρισμού φαίνεται να είναι το πεπρωμένο του. Το παμφάγο τέρας καταπίνει αχόρταγα τα ποιοτικά στοιχεία της πόλης και σιγά - σιγά νοθεύει τη μαγεία της αναδρομής στα περασμένα, φθείρει επικίνδυνα το παρόν και κλέβει πετυχημένα το μέλλον του οικισμού και των ανθρώπων που τον κατοικούν.

Γιατί, όταν οι αξίες μετουσιώνονται σε εμπορεύσιμο προϊόν, η τέχνη παύει να εξυπηρετεί την αισθητική και το όραμα του καλλιεργημένου πολίτη και η αρχιτεκτονική γλιστρά από το πλαίσιο της καλής τέχνης στο βιοποριστικό επάγγελμα, που ρυμουλκείται από την επιχειρηματική τζέπη του (α) πολίτη.

Έτσι επαναλαμβάνονται βαθιά αλλοιωμένες οι υπέροχες μορφές και κατεδαφίζονται οι καθιερωμένες ανθρώπινες κλίμακες, στενεύουν οι δρόμοι (από πολεοδομικές παραβάσεις) σκοτεινιάζουν τα παράθυρα από τους ψηλούς και ψυχρούς τοίχους, αφαιρούν τη θέα από τους γείτονες, κόβουν την ανάσα της πόλης (αφού κλείνουν αντί να ανοίγουν τους πόρους από τους οποίους αναπνέει) και παραμορφώνουν ή εξοντώνουν με νομικά επινοήματα και κενά ή διλημματικά κατασκευάσματα το φυσικό και το πολεοδομικό τοπίο.

Χωρίς αυτά και τους ερεθισμούς τους μπορεί ένας λαός να δημιουργήσει και να κινηθεί στους δρόμους της αναζήτησης και της ανάτασης; Πως οι άνθρωποι θα ζεστάνουν την καρδιά, για να περάσει ο απόηχος από τους κτύπους της στο μυαλό, να γίνει σκέψη, να κατέβει στα χείλη και να μεταστοιχειωθεί σε γλυκά λόγια, φιλική συμπεριφορά, πάθος για τη ζωή, αγάπη για την πόλη και σεβασμός για η διοίκηση; Τα υποκριτικά χαμόγελα των αρμοδίων δεν παρασύρουν πια, γιατί έχουν αποκαλύψει τους μύχιους σκοπούς και η ψεύτικη επιχειρηματολογία τους.

Ο μόνος ήχος που ακούγεται είναι η σάλπιγγα της εξαγρίωσης και εξαχρείωσης. Με τέτοια βάρβαρη μουσική βομβαρδισμένη με τα καυσαέρια της εποχής και μουσκεμένη στα <<λύματα>> της πόλης, παράγεται ο (α)πολιτισμός της εποχής του 21ου αιώνα και μάλιστα με τις ευλογίες της συγκροτημένης πολιτείας. Πως, λοιπόν, να μην παραμορφώνονται οι ψυχές και να μην επηρεάζονται οι πράξεις των ανθρώπων;

Δυσκολεύομαι να φανταστώ το τι θα αποκαλύψει ο περίεργος ή ο αυριανός ερευνητής, όταν καταφέρει να σπάσει το κέλυφος των πράξε ων σημερινού κατοίκου του νησιού και επιχειρήσει να συγκρίνει το περιεχόμενό τους με αυτό του περασμένου αιώνα. Το βέβαιο είναι ότι οι σατανικοί τρόποι δράσης θα τον καταπλήξουν. Και αν καταφέρει και τραβήξει τη μάσκα της διοίκησης η δυσοσμία θα τον πνίξει και η απογοήτευση θα τον παγώσει. Όταν διευκολύνεις τους χυμούς τού δέντρου να τρέξουν έξω από τους φυσιολογικούς τους δρόμους ο θάνατος δεν θα ΄ργήσει να το πλησιάσει.

Πατήστε εδώ για φωτογραφίες

 

Σύντομο βιογραφικό σημείωμα:  Ο Νίκος Α. Χατζηνικήτας αποφοίτησε από το Ιωαννίδειο Δημοτικό Σχολείο το Πανορμίτειο  6/ξιο Γυαμνάσιο της ιδιαίτερης πατρίδας του Σύμης και από  την Παιδαγωγική Ακαδημία Ρόδου. Μετά το στρατό υπηρέτησε στο σχολείο της Ροδιακής υπαίθρου και της πόλης. Ανέπτυξε πλούσια εκπαιδευτική, συνδικαλιστική και κοινωνική δράση ως Διευθυντής σχολείων και ως πρόεδρος και μέλος κλαδικών συλλόγων και κοινωνικών λειτουργιών. Το 1982 διορίστηκε προσωρινός Διευθυντής το κέντρου παιδικής Μέριμνας Αρρένων Ρόδου (Ορφανοτροφείου), με παράλληλε διευθυντικά καθήκοντα στην διεύθυνση πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης του Νομού Δωδεκανήσου. Το 1984, ύστερα από επιλογή διορίστηκε προϊστάμενος στη ν ίδια διεύθυνση.

         Η κάλπη τον ανέδειξε, για δύο συναπτές τετραετίες, μέλος του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Ροδίων (1986 και 1990). Δραστηριοποίηθηκε στη θέση του Γραμματέα του Δ.Σ. και για πέντε χρόνια στη θέση του αντιδημάρχου. Επί της προεδρίας του στον Πολιτιστικό Οργανισμό του Δήμου Ροδίων ιδρύθηκε το Δημοτικό Ωδείο, αναβίωσαν οι γιορτές των Ανθεστηρίων κτλ. Υπήρξε πρόεδρος του Δ.Σ. πινακοθήκης, του ΚΑΠΗ και μετείχε ως πρόεδρος ή μέλος σε πολλές επιτροπές, όπως Παιδείας, Αθλητισμού και Ειρήνης, Απονομής Τιμητικών Διακρίσεων κτλ. Διορίστηκε μετακλητός Έπαρχος (1993-95) στην Επαρχία Καρπάθου και μετά τη λήξη της θητεία του ασχολήθηκε με την οργάνωση και λειτουργία του Κέντρου Επαγγελματικής Κατάρτισης του Δήμου Ροδίων «Γ.ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ»

 

        Από τη συνεργασία του με την τοπική εφημερίδα <<ΠΡΟΟΔΟΣ>>  προέκυψαν τα βιβλία οι << ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ >> και οι <<ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΠΑΛΜΟΙ>> και από τη θητεία του στο Δ.Σ. του Κ.Α.Π.Η. <<Οι Γεροί της Τρίτης Ηλικίας>>.